Zorgplichtin de praktijk
Ken je keten, beheers je risico's.
Wie produceert, importeert of verhandelt, maakt deel uit van een waardeketen. Ergens in die keten kunnen mensen worden uitgebuit, kunnen bossen verdwijnen of kan CO₂-uitstoot ontstaan zonder dat jij daar rechtstreeks zicht op hebt.
Ketenverantwoordelijkheid vertrekt vanuit het principe dat je als onderneming verantwoordelijkheid draagt voor wat er in je keten gebeurt.
Die verantwoordelijkheid is niet nieuw, maar wordt steeds concreter. Europese regelgeving maakt ze afdwingbaar en zichtbaar. Tegelijk stellen klanten, investeerders en financiers steeds vaker vragen over ketenrisico's.
Wie zijn keten niet kent, loopt operationele, financiële en reputatierisico's.
Due diligence wordt vaak gezien als iets voor grote multinationals met een dedicated compliance-team. Dat klopt niet. De verplichtingen gelden breed, de indirecte druk via klanten en ketens is universeel, en een proportionele aanpak is voor elk bedrijf haalbaar — als je weet waar je moet beginnen.
Misschien herken je dit:
- Je weet dat er nieuwe wetgeving aankomt, maar mist het overzicht: welk kader geldt voor welke activiteit en wat betekent dat concreet?
- Je importeert grondstoffen of halffabricaten en vraagt je af of je straks voldoet aan de ontbossingsverordening.
- Een grote klant vraagt inzicht in arbeidsomstandigheden bij je leveranciers, maar je hebt die data niet beschikbaar.
- Een grote klant vraagt traceerbaarheidsdata om meer inzicht te krijgen in landen van oorsprong.
- Je auditor stelt vragen over hoe je klimaatrisico's in de keten aanpakt, maar je hebt nog geen gedocumenteerde aanpak.
- Intern hangt ketenverantwoordelijkheid in tussen de afdelingen legal, inkoop en sustainability.
Ketenverantwoordelijkheid raakt vrijwel elke onderneming. Zelfs wanneer je niet rechtstreeks onder regelgeving valt, neemt de indirecte druk via klanten en waardeketens toe.
Een proportionele aanpak is voor elk bedrijf haalbaar – als je weet waar je moet beginnen.
WelkeEuropese regels leggen zorgplicht op?
Er is niet één wet die ketenverantwoordelijkheid regelt. Sommige Europese kaders verplichten ondernemingen tot gepaste zorgvuldigheid of due diligence: het systematisch identificeren, voorkomen en aanpakken van mensenrechten- en milieurisico's. Andere leggen conformiteits- en transparantieverplichtingen op waarvoor ook ketendata en leverancierscoördinatie nodig zijn.
Elk kader heeft een eigen scope, tijdlijn en sanctieregime. Hieronder bespreken we de vijf relevantste.
Corporate Sustainability Due Diligence Directive (CSDDD)
De Corporate Sustainability Due Diligence Directive (CSDDD) verplicht grote ondernemingen om mensenrechten- en milieurisico's in hun waardeketen systematisch te identificeren, te voorkomen en waar nodig te remediëren.
De richtlijn is bestemd voor EU-bedrijven met meer dan 5.000 werknemers en een omzet boven 1,5 miljard euro. Lidstaten hebben tijd tot 26 juli 2027 om ze in nationale wetgeving om te zetten; de toepassing volgt vanaf 2028.
Valt jouw bedrijf niet onder de drempelwaarden? Dan kun je alsnog indirect betrokken raken doordat klanten informatie opvragen of eisen doorgeven in de keten.
Wat de CSDDD concreet vraagt:
- een risicogebaseerde aanpak;
- focus op directe leveranciers en de significantste risico's;
- aantoonbare mitigatiemaatregelen;
- contractuele verankering in het leveranciersbeleid;
- documentatie die externe verificatie doorstaat.
EU Deforestation Regulation (EUDR)
De EU Deforestation Regulation (EUDR) verbiedt de invoer, uitvoer en verkoop in de Europese Unie van zeven grondstoffen – rundvlees, hout, cacao, koffie, palmolie, soja en rubber – en afgeleide producten, tenzij ze aantoonbaar ontbossingsvrij zijn én conform de wetgeving van het land van herkomst werden geproduceerd.
Grote en middelgrote operatoren moeten aan de verordening voldoen vanaf 30 december 2026. Niet-naleving kan leiden tot boetes, inbeslagname van goederen en tijdelijke uitsluiting van de markt.
Wat de EUDR concreet vraagt:
- traceerbaarheid tot op perceelniveau;
- risicobeoordeling per land van herkomst;
- een officieel due-diligencestatement (DDS);
- gedocumenteerde mitigatiemaatregelen.
Forced Labour Regulation (FLR)
De Forced Labour Regulation (FLR) verbiedt producten waarbij in de productieketen gedwongen arbeid is ingezet, op welk moment dan ook.
De verordening geldt voor alle ondernemingen die producten op de EU-markt brengen of exporteren. Bij niet-naleving worden producten aan de grens tegengehouden of van de markt gehaald – ook als je onderneming zelf niet direct bij de overtreding betrokken is. Implementatierichtlijnen van de Europese Commissie worden verwacht tegen juni 2026.
Wat de FLR concreet vraagt:
- inzicht in arbeidsomstandigheden bij leveranciers;
- risicogebaseerde prioritering van sectoren en -landen;
- opvolging en documentatie van signalen.
Packaging and Packaging Waste Regulation (PPWR)
De PPWR legt eisen op rond verpakkingsontwerp, recycleerbaarheid en hergebruik.
Conformiteit vereist ketendata over materiaalsamenstelling en componenteigenschappen die vaak bij leveranciers stroomopwaarts beschikbaar moeten zijn – en dus sluitende afspraken met die leveranciers over documentatie en conformiteit.
Corporate Sustainability Reporting Directive (CSRD)
Ondernemingen die onder de Corporate Sustainability Reporting Directive (CSRD) vallen, moeten hun scope 3-emissies in kaart brengen en daarvoor data opvragen bij leveranciers.
Wie (nog) niet onder de CSRD valt, krijgt steeds vaker vragen van klanten, investeerders en financiers die wel rapportageplicht hebben.
Daarnaast verwachten investeerders en grote afnemers steeds vaker emissiereductiedoelstellingen in lijn met het Science Based Targets initiative (SBTi).
In 4 stappennaar een werkbare ketenaanpak
De regelgevende kaders verschillen, maar de onderliggende logica blijft dezelfde: weet wat er in je keten gebeurt, neem je verantwoordelijkheid en onderneem actie.
Start met ketentransparantie
Je kunt geen verantwoordelijkheid nemen voor wat je niet kent. Breng daarom eerst je waardeketen in kaart: wie zijn je directe en indirecte leveranciers; welke grondstoffen, materialen en productcategorieën zijn in scope; en welke blootstellingen – op sociaal, ecologisch en klimaatvlak en op het vlak van conformiteit – zijn relevant voor jouw activiteit?
Prioriteer waar het ertoe doet
Niet elke leverancier, elk product of regelgevend kader vraagt evenveel aandacht. Bepaal daarom waar de grootste blootstelling voor je onderneming zit en vertaal die analyse naar een haalbare en gedragen aanpak.
.jpg)
Integreer scope 3-emissies
Ketenbeheer gaat niet alleen over mensenrechten en ontbossing. Ook de CO₂-voetafdruk van je keten is een volwaardige dimensie. Via een solide duediligenceaanpak integreer je die scope 3-emissies in je aanpak, aansluitend bij je bredere klimaatstrategie.
Bouw en veranker robuuste processen
Ketenverantwoordelijkheid vraagt om processen die het jaar door lopen:
- leveranciersengagement;
- leveranciersmonitoring;
- periodieke herbeoordeling;
- interne rapportage en auditbestendige documentatie.
Veranker die processen in inkoop, operations, finance en governance – en bekijk waar software ondersteuning kan bieden.
